Historia Cmentarza

Historia powstania Cmentarza Starego przy ulicy Ogrodowej w Łodzi

Warto wspomnieć, że w roku 1851 Łódź zamieszkiwało 18 190 osób zaś w roku 1855 – już 24 360. Decyzję o utworzeniu nowego, już trzeciego z kolei w mieście cmentarza, położonego przy ulicy Ogrodowej była więc sprawą naglącą. Musiał to być teren leżący poza ówczesnymi granicami miasta, a jednak blisko niego, przy tym bardzo duży obszarowo. Postanowiono bowiem utworzyć wspólny cmentarz dla trzech wyznań chrześcijańskich, co bylo decyzją całkowicie bezprecedensową w ówczesnej Polsce i Europie. Decyzja ta dziś niesie silne skojarzenia ekumeniczne, choć wówczas nikt jeszcze nawet nie marzył o takich dążeniach wśród trzech wyznań chrześcijańskich. W Łodzi około połowy dziewiętnastego wieku - Łodzi już wtedy trójwyznaniowej, w której wiele rodzin było mieszanych wyznaniowo - decyzja o założeniu trójwyznaniowego cmentarza była po prostu praktyczną oczywistością. Trudności przy wyborze odpowiednio obszernego terenu na nowy cmentarz chrześcijański były tym większe, iż w Łodzi wystąpiła już w tym czasie zakrojona na szeroką skalę spekulacja gruntami i parcelami budowlanymi. W roku 1854, wobec braku miejsc na cmentarzu przy drodze Retkińskiej, Magistrat Miasta Łodzi wraz z Dozorem Kościoła Katolickiego i Kolegium Kościoła Ewangelickiego wytyczają ad hoc teren nowego cmentarza, położoneg na kilku odkupionych uprzednio od prywatnych właścicieli działkach. Pierwsze pogrzeby miały miejsce w końcu 1854 i na początku 1855 roku, zaś uroczyste poświęcenie nowego cmentarza nastąpiło 9 września 1855 roku. W czerwcu roku 1856 Magistrat wystosował do Naczelnika Powiatu Łęczyckiego pismo, w którym uważa za konieczne urzędowe założenie nowego cmentarza spowodu napływu ludności a obok tego grasujących licznie słabościów epidemicznych, oraz prosi o zatwierdzenie decyzji Magistratu, stawiając poniekąd Naczelnika przed faktem dokonanym: już przeszło od roku Cmentarz został Urządzonym i od czasu tego służy do grzebania ciał zmarłych".
Tak więc faktyczne powstanie cmentarza przy ul. Ogrodowej, zwanego dzisiaj Cmentarzem Starym, związane z pierwszymi pochówkami na jego terenie nastąpiło w końcu roku 1854 i na początku roku 1855.

Jan Dominikowski - Nekropolia Łodzi Wielkoprzemysłowej, WKDS, Łódź 2004.

I co dalej?

Pierwotnie - po wytyczeniu go w roku 1854 – Cmentarz Stary przy ulicy Ogrodowej posiadał regularny, nieco romboidalny plan. Podzielony był na trzy nierówne części wyznaniowe: największą – katolicką, posiadającą dziesięć prostokątnych kwater i dwa wąskie pasy; średniej wielkości część - ewangelicką, podzieloną na dziesięć kwadratowych kwater i również dwa pasy; oraz najmniejszą część – prawosławną, którą stanowił wąski pas gruntu pomiędzy kwaterami katolickimi i ewangelickimi, z biegnącą wzdłuż wąską alejką, podzielony na dwanaście małych kwaterek. W późniejszym okresie ten podział na terenie prawosławnym zlikwidowano, tworząc po obu stronach alejki dwa ciągłe pasy.
Powierzchnia całości wynosiła 15 morgów i 140 prętów kwadratowych (około 8,8 hektara), z czego na kwatery katolickie przeznaczono 8 morgów i 219 prętów kwadratowych (około 5 hektarów); na kwatery ewangelickie - 5 morgów 154 pręty kwadratowych (około 3 hektarów), zaś na część prawosławną wytyczono morgę, 69 prętów kwadratowych (około 0,8 hektara).
Po wielu przyłączeniach okolicznych terenów cmentarz otrzymał ostateczną powierzchnię około 21 hektarów, z czego część katolicka zajmuje obecnie powierzchnię 10 hektarów 6 540 m², podzieloną na 37 kwater i 7 pasów; część ewangelicko-augsburska - powierzchnię 9 hektarów i 5 000 m², podzieloną na 48 kwater, zaś część prawosławna posiada powierzchnię 0,9 hektara, podzieloną na dwa długie pasy.

Jan Dominikowski - Nekropolia Łodzi Wielkoprzemysłowej, WKDS, Łódź 2004.

Obecnie -część katolicka to 43 kwatery, ewangelicka - 50 kwater, część prawosławna bez zmian (stan na 1.01.2023 r.).